SŁOWNICZEK

Kursy Walut NBP

NBP we wszystkie dni robocze publikuje na swojej stronie internetowej średnie kursy walut obcych względem złotego. Kursy publikowane są raz dziennie w trzech tabelach: A, B i C. Rynek walutowy cechuje duża zmienność. Dlatego istotną sprawą jest istnienie ogólnie przyjętej publikacji jako swojego rodzaju wyznacznika do rozliczeń dokonywanych przez banki, czy też różne instytucje handlowe. Z drugiej strony należy mieć na uwadze, że rynek walutowy (szczególnie w ostatnim okresie) jest rynkiem bardzo niestabilnym. W związku z tym średnia wartość rynkowa danego kursu może w ciągu dnia znacznie odbiegać od średniego dziennego kursu NBP. To z kolei może spowodować, że koszt przeprowadzanej transakcji będzie istotnie odbiegał od realnego kosztu przeliczonego poprzez aktualny kurs giełdowy. Poza zmiennością rynkową należy pamiętać o tzw. spreadzie walutowym (różnica pomiędzy ceną kupna i sprzedaży). W niektórych bankach może on wynieść nawet kilkadziesiąt groszy.

Znak wodny (filigran)

Jest określonym obrazem powstałym podczas formowania papieru. Widoczny jest tylko w świetle przechodzącym dzięki odpowiedniej grubości papieru oraz zagęszczeniu jego włókien. Obecnie stosowany głównie jako zabezpieczenie papieru, m.in. banknotów. Po raz pierwszy tej formy zabezpieczenia użyto w 1661r. w Szwecji. W Polsce z kolei został po raz pierwszy zastosowany na Banknotach Księstwa Warszawskiego. Znak wodny znajduje zastosowanie również w cyfrowej technice ukrywania danych w obrazach. Nauka zajmująca się badaniem historii znaków wodnych, to filigranistyka.

Efekt kątowy

Jest jedną z metod zabezpieczenia druku. W zależności od kąta patrzenia można dostrzec dwa zupełnie inne obrazy w tym samym miejscu druku. Uzyskiwany jest za pomocą specjalnej techniki druku (staloryt). Efekt kątowy stosuje się również na monetach.

Staloryt

Technika druku wynaleziona w Stanach Zjednoczonych w XIX wieku. Należy do rodzaju druku wklęsłego, za pomocą którego uzyskuje się odpowiednie elementy zabezpieczające banknoty (nominały cyfrowe i słowne, portrety, mikrodruki, efekty kątowe, oznaczenia dla osób niewidomych). Polega na wykonaniu za pomocą rylca specjalnej ryciny na płycie stalowej. Farba drukarska zostaje nałożona na płytę stalową, a następnie naniesiona na papier.

Nitka zabezpieczająca (pasek zabezpieczający)

Jeden z rodzajów zabezpieczenia druku m.in. banknotów stosowany od lat 70 XX wieku. Może być umieszczona w strukturze papieru, jak i na jego powierzchni. Występuje w postaci metalizowanej, kolorowej, pokrytej mikrodrukiem, itd. Nitka zabezpieczająca jest jednym z najpopularniejszych zabezpieczeń banknotów.

Mikrodruk

Stosowany jest do zabezpieczenia druku. Polega na wykonaniu mikroskopijnych nadruków, które są widoczne dopiero w dużym powiększeniu. Mikrodruk najczęściej stosuje się do zabezpieczania banknotów, co uniemożliwia ich podrobienie np. poprzez skanowanie.

Recto-verso

Jest to druk obustronny (recto - z prawej strony; verso - z lewej). Pod taką samą nazwą występuje jedna z metod zabezpieczająca druk. Polega na drukowaniu dwóch innych obrazów na stronie przedniej (recto) i tylniej (verso). Osobno oglądane obrazy nie mają zazwyczaj żadnej treści, ale przykładowo na banknocie skierowanym pod światło ukaże się charakterystyczny element znaczeniowy. Do uzyskania idealnego obrazu oba elementy muszą być bardzo dobrze nawzajem do siebie dopasowane. W praktyce jest to dość trudne do wykonania, co automatycznie stanowi element zabezpieczający.

Barwne włókna ochronne

Włókna o specyficznych cechach dodawane w procesie produkcyjnym do masy papierniczej. Mogą posiadać specjalne ubarwienie, świecić w świetle UV, itp.

Konfetti

Rodzaj zabezpieczenia banknotów polegający na dodaniu (na etapie produkcyjnym) specjalnych krążków w kolorze odmiennym od podstawowego koloru banknotu.

Hologram

Jest optycznym znakiem zabezpieczającym. Do jego wyprodukowania stosuje się najnowocześniejszą technikę laserową. Hologram pozwala na uzyskanie całkowicie odmiennych efektów wizualnych w zależności od kąta patrzenia np. na banknot. Jako zabezpieczenie występuję w większości banknotów.

Farba zmienna optycznie

Rodzaj zabezpieczenia banknotów polegający na umieszczeniu na papierze banknotu specjalnego rodzaju farby. Farba zmienia kolor w zależności od kąta patrzenia (np. na banknotach EURO: 50, 100, 200, 500 z fioletowego na zielony). Jest to dość częsty sposób stosowany w zabezpieczeniach banknotów.

Folia metaliczna (hot-stamping)

Jest materiałem używanym m.in. w technice zabezpieczeń banknotów. Używa się jej w celu wykonania tzw. nadrukowania termicznego. Może występować w formie elementów płaskich lub płaskorzeźby w kolorze srebrnym, złotym, a także w różnych kolorowych odcieniach (folie matowe, półmatowe i błyszczące). Folia metaliczna jest jednym z nowszych rodzajów zabezpieczeń banknotów.

Pas opalizujący

Zabezpieczenie banknotów polegające na „nałożeniu” specjalnego rodzaju farby (zazwyczaj na stronie tylniej banknotu). Podczas patrzenia na banknot pod różnymi kątami następuje zmiana elementów graficznych pasa oraz jego kolorystyki (w większości przypadków występuje w kolorze złotym) lub po prostu staje się niewidoczny.

Druk wypukły

Jest jedną z podstawowych technik graficznych. Powstaje poprzez odbicie farby nałożonej na elementy wypukłej formy drukowej. Metoda druku wypukłego jest stosowana w drukowaniu oznaczenia serii i numeracji banknotów. Obecnie ta technika druku wykorzystywana jest w ocenie autentyczności głównie USD z tzw. „małymi głowami”.

UV (ultrafiolet)

Jest to promieniowanie elektromagnetyczne o długości fali krótszej od światła widzialnego, a zarazem dłuższej od promieniowania rentgenowskiego. Długość fali wynosi więc od 10 nm do 400 nm. Ultrafiolet stosowany jest również w zabezpieczeniach banknotów. Różne wielokolorowe znaki graficzne występują na banknotach wielu krajów. Chociaż metoda ta jest nadal bardzo popularna (stosuje się ją m.in. w różnego typu urządzeniach, czy liczarkach wychwytujących falsyfikaty banknotów), to obecnie nie jest już bardzo dobrym zabezpieczeniem banknotów przed podrobieniem.

Rating

Niezależna ocena ryzyka kredytowego (dłużne papiery wartościowe) państw, instytucji rządowych oraz firm. Badaniu takiemu podlegają m.in. emisje obligacji i papiery dłużne. Oceną wiarygodności finansowej zajmują się wyspecjalizowane agencje ratingowe (Moody's, Fitch Ratings, Standard & Poor's ), które stale monitorują rating i w razie potrzeby dokonują uzasadnionej zmiany „w dół, jak i w górę”. Rating przedstawia się za pomocą skali, która z kolei wyrażona jest w odpowiednich symbolach literowych. I tak wyróżniamy: AAA (obligacje o najwyższej jakości kredytowej), AA, A, BBB, BB, B, CCC, CC, C, D (obligacje w stanie upadłościowym). W ocenie ratingowej mogą również występować znaki „+” i „-” oraz cyfry „1-3” w celu określenia dokładniejszych różnic w ramach jednej kategorii, np. AA3, BB-.

Aprecjacja

Oznacza wzrost wartości waluty krajowej w stosunku do walut obcych.

Deprecjacja

Oznacza spadek wartości waluty krajowej w stosunku do innych walut obcych.

Bessa

Jeden z terminów opisujących sytuację na giełdach papierów wartościowych. Jest to trwający przez pewien czas spadek cen akcji (kilka dni, tygodni). Spadek musi jednak dotyczyć większości notowanych spółek.

Hossa

Jeden z terminów opisujących sytuację na giełdach papierów wartościowych. Jest to trwający przez pewien czas wzrost cen akcji (kilka dni, tygodni). Wzrost musi jednak dotyczyć większości notowanych spółek.

Dywidenda

Jest to wypłata części wypracowanego zysku przez daną firmę na rzecz jej właścicieli (akcjonariuszy). Dywidenda jest wypłacana proporcjonalnie do liczby posiadanych akcji.

Kontrakty CFD

Mogą być zawierane przez wszystkich zainteresowanych. Umożliwiają zakupienie, bądź sprzedaż waluty przy stosunkowo niskich kosztach oraz niskich depozytach zabezpieczających. Są alternatywą dla kontraktów forward.

Kontrakty forward

Oznacza wymianę w przyszłości środków pieniężnych w jednej walucie na drugą walutę, po określonym z góry kursie ustalonym podczas zawierania kontraktu. Kurs wymiany nazywany jest kursem terminowym. Kontrakty forward należą do najprostszych instrumentów rynku walutowego. Nie mogą jednak być przedmiotem obrotu giełdowego.

Kontrakty future

Są bardzo zbliżone do kontraktów forward z jedną zasadniczą różnicą. Umowa kupna lub sprzedaży danego instrumentu bazowego zawierana jest pomiędzy kupującym, bądź sprzedającym, a giełdą. Zdecydowana większość kontraktów future rozliczana jest drogą gotówkową.

Spekulacje walutowe

Transakcje walutowe mające na celu wypracowanie zysku na zasadzie zmiany kursu walutowego. Inwestor przewidujący osłabienie danej waluty zaciąga w niej kredyt, po czym natychmiast dokonuje sprzedaży dewiz na rynku. Następnie po rzeczywistym spadku wartości waluty odkupuje dewizy i spłaca w całości zaciągniętą pożyczkę osiągając w ten sposób zysk.

Swap walutowy

Jest to zobowiązanie zawarte pomiędzy interesentami polegające na wymianie określonej kwoty waluty na inną walutę w ustalonym czasie.

Pips

Jest to najmniejsza wartość o jaką może się zmienić cena waluty - zwykle jest to czwarte miejsce po przecinku (np. dla EUR/USD wzrost kursu z 1,3303 na 1,3353 oznacza wzrost o 50 pipsów).

CDS (Credit Default Swap)

Instrument pochodny pozwalający przenieść ryzyko niespłacenia długu. Jest to umowa na mocy której jedna ze stron zgadza się na spłatę długu należącego do drugiej strony transakcji w zamian za uzgodnione wcześniej wynagrodzenie (zazwyczaj otrzymywane od trzeciego podmiotu).

Forex (Foreign Exchange)

Międzynarodowy rynek walutowy. Jest to największy rynek na świecie, w którym dzienne obroty sięgają często 4,5 biliona dolarów amerykańskich. Handel na rynku odbywa się 24 godziny na dobę. W Polsce jednostką nadzorującą rynek Forex jest Komisja Nadzoru Finansowego.

Stopa procentowa

Jest to rynkowy koszt, jaki płaci się za pożyczenie kapitału na określony czas z racji udostępnienia go innym. Owy koszt jest najczęściej wyrażany jako procent od pożyczonej sumy w ujęciu rocznym. Stopy procentowane są bardzo ważne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarki. Wyróżniamy:
  • stopy oficjalne banku centralnego (ich wysokość ustala Rada Polityki Pieniężnej),
  • stopy rynkowe (odpowiadają m.in. za oprocentowanie kredytów i depozytów pomiędzy bankami - WIBOR),
  • stopy nominalne (pokazuje nominalny przychód lub cenę posiadanego kapitału),
  • stopy realne (oprocentowanie kapitału pomniejszone o wartość inflacji),
  • stopy podstawowe-bazowe (ich wartość ustalana jest indywidualnie w banku. Na ich podstawie banki wyliczają oprocentowanie kredytów i depozytów).